Het kabinet zit komende zomer met een lastige keuze. Om door te kunnen regeren en de begrotingen van volgend jaar rond te krijgen, zoeken D66 en het CDA een deal met PRO. Maar daarbij botst het op de houding van coalitiepartij VVD, die zich in toenemende mate juist van links wil distantiëren.

Op het allereerste congres van Progressief Nederland, op 13 juni, voerde Jesse Klaver de druk richting de coalitie nog eens extra op. ‘Het roer moet fundamenteel om’, zei hij over de kabinetsplannen. Zo wil hij géén forse bezuinigingen op de sociale zekerheid of de zorg en een ‘eerlijke bijdrage’ van de allerrijksten en van bedrijven.

Bewegen Jetten en co daar helemaal niet op, zei Klaver na afloop, dan is PRO ‘klaar voor verkiezingen’. De grote vraag is nu of VVD-leider Dilan Yeşilgöz bereid is om zo’n compromis te riskeren. Ze zit klem tussen aan de ene kant aan de ene kant de politieke strijd met ‘links’, wat zou betekenen om niet met Klaver in zee te gaan, en aan de andere kant de belofte van bestuurlijke rust.

Sluit ze wederom een samenwerking met PRO uit dan dreigt bestuurlijke verlamming, uitstel van kabinetsplannen en in het slechtste geval een nieuwe gang naar de stembus. Babystapjes Aan CDA en D66 ligt het in ieder geval niet. Om de komende jaren ‘doorbraken’ te bereiken, zeggen zij al vanaf het begin van het kabinet dat ze deze zomer het liefst ‘akkoorden’ sluiten met de polder én oppositiepartijen.

Met een voorkeur voor PRO, die verreweg de grootste partij is in de Eerste Kamer. Andere routes naar een meerderheid in de senaat leiden naar complexere combinaties met partijen als BBB, JA21, SGP én 50Plus. Ook bij de VVD weet men al een tijdje dat men PRO nodig heeft voor meerderheden.

De VVD ‘beseft’ dat ‘een vorm van parlementaire samenwerking’ met ‘GL-PvdA nodig kan zijn’, schreef informateur Sybrand Buma nog droogjes tijdens de formatie op in zijn verslag. Ook ‘gegeven de samenstelling van de Tweede en Eerste Kamer’. De afgelopen weken was de boel ook voorzichtig richting PRO aan het bewegen, klonk het optimistisch bij D66 en CDA.

De VVD was ermee akkoord om bezuinigingen op de AOW ‘van tafel te halen’ en stevige ingrepen op de WIA en de WW even te parkeren. Al blijft onduidelijk of het hierdoor ontstane gat gecompenseerd wordt door geld bij andere sociale regelingen weg te halen. Reden waarom de vakbonden volgende week alsnog gaan staken. ‘We hebben geprobeerd de liefde tussen GroenLinks-PvdA en VVD los te maken’, zegt Jan Paternotte. ‘Daar zijn we buitengewoon slecht in geslaagd’ En om de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking door de Eerste Kamer te krijgen, stemde de VVD ook in met een deal met PRO.

Daarin ging het budget wat omhoog door geld uit latere jaren naar voren te schuiven. Volgens dagblad Trouw in ruil voor een langgekoesterde wens van de VVD: zij mochten een wetsvoorstel indienen dat het ‘verheerlijken van terrorisme’ strafbaar stelt. Daar was PRO dan weer minder gelukkig mee.

Ondanks die stapjes is de VVD a